Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


Bloei en ondergang van de confectie-industrie in Groningen


De Firma Van Dam had rond 1910 al zijn winkels verkocht en concentreerde zich uitsluitend nog op confectie-engros.

Bouwtekening van het pand van de familie Van Dam aan de Rademarkt Bouwtekening van het pand van de familie Van Dam aan de Rademarkt te Groningen.
(RHC GrA Tg 1848 invnr. 10/2985)
De firma Van Dam had rond 1910 de winkels afgestoten en richtte zich nu volledig op de confectie-engros. Dat wil zeggen dat de firma ateliers inrichtte voor de vervaardiging van kleding en die in heel Nederland aan de detailhandel verkocht. Dit bleek een succesvolle omschakeling te zijn. Regelmatig moest het bedrijf met nieuwe panden worden uitgebreid. Maar ook de resultaten lieten een grote groei zien.

De Eerste Wereldoorlog betekende voor de confectie-industrie een gouden tijd. De concurrenten Duitsland en Engeland waren met elkaar in oorlog en richtten al hun inspanningen op de oorlogsindustrie. Dat betekende zelfs dat de confectie-industrie ut Groningen exporteerde naar die landen. De sociale positie van de werknemers nam eveneens een gunstige wending: Het loon van de kleermakers verdrievoudigde, de 8-urige werkdag en zelfs de vrije zaterdag deden hun intrede.

Toegenomen kwaliteit


Het einde van de Eerste Wereldoorlog betekende niet het einde van de voorspoed. Door de voorspoed die de oorlog Nederland had gebracht, waren de klanten gewend geraakt aan producten van betere kwaliteit. En men kon en wilde betalen voor kwaliteit.

De fabrikanten speelden hierop in door het verbeteren van het niveau van het personeel en het investeren in betere machines. Door die nieuwere machines konden de productiekosten eveneens laag worden gehouden en de winsten worden vergroot.
Luchtfoto van de fabriek aan de Achterweg Luchtfoto van de fabriek van de familie Van Dam, circa 1951.
(Foto: Muntinga / RHC GrA Tg 1785 invnr. 20170)

Omzetting naar een Naamloze Vennootschap


In de jaren dertig van de twintigste eeuw onderging het bedrijf opnieuw een verandering. De rechtsvorm werd omgezet van een familiebedrijf naar een naamloze vennootschap. De risico’s waren te groot geworden om alleen te dragen. Daarnaast opende de N.V. Herenkledingfabriek v/h de Wed. N.A. van Dam in 1936 aan de Achterweg in Groningen een nieuwe fabriek.

Inmiddels waren in Duitsland de Nationaal-Socialisten aan de macht gekomen. En in 1940 vielen zij Nederland binnen. Het bedrijf van Van Dam kon aanvankelijk nog gewoon door produceren. Maar al snel kwamen er regelingen die dat onmogelijk maakten. In de zomer van 1942 werden alle joodse bedrijven ‘geariseerd’. Alle joodse werknemers van de N.V. Van Dam werden ontslagen en het bedrijf werd door een zogenaamde Verwalter overgenomen.
Interieur van een confectiefabriek in Groningen Interieur van een confectiefabriek in Groningen.
(Foto: RHC GrA Tg 818 invnr. 1-c6-21)

Ten dienste van de oorlogsindustrie


De productie werd nu in dienst gesteld van de Duitse oorlogsindustrie; chique kleding maakte plaats voor legerjassen. Arnold van Dam, de laatste joodse directeur, wist onder te duiken en overleefde de oorlog. Na de oorlog probeerde hij het onttakelde bedrijf weer op te bouwen. Hij stierf in 1950 en zijn buurman Arnold van den Berg werd benoemd als directeur. Deze wist het bedrijf nog enigszins staande te houden, maar in 1973 was het gedaan.

Als we de opening van de uitdragerswinkel in 1802 aan de Carolieweg aanhouden als begin van het bedrijf, dan viel na iets meer dan170 jaar definitief het doek. Door stijgende loonkosten, toenemende concurrentie van lage lonen landen en prijsdruk van grootwinkelbedrijven, kon de firma Van Dam niet meer overleven. Het is de ironie van de geschiedenis dat twee van de elementen die tot haar ondergang leidden, prijsdruk en dreiging met lage lonen, de firma Van Dam ooit hadden doen groeien van een aantal kledingzaken naar een winstgevend confectiebedrijf.