Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Rodzina Van Dam: od dziwaków do bogatych obywateli


Aron Comprechtsvan Dam może być postrzegany jako "ojciec rodu" przemysłu odzieżowego w Groningen.

Jeśli chcemy zrozumieć dlaczego przedsiębiorca odnosi sukcesy, to jest ważne, aby wiedzieć coś o jego osobistej historii. Oprócz indywidualnych wartości przedsiębiorcy, jego pochodzenie może dać nam wgląd w powody jego sukcesu. Przede wszystkim, żeby wytłumaczyć sukces często ważne są związki między rodzinami.

Przodkowie Arona Comprechtsa van Dama, którego można określić ojcem rodu przemyślu odzieżowego w Groningen, z pewnością już od 1700 r. mieszkali w Groningen. Dziadkowie Arona van Dam to Abraham Nathans i Esther Heimans, większą część życia spędzili we wsi Muntendam (Veendam). Od nazwy tej miejscowości stworzono późniejsze nazwisko rodziny.

Handel sznurowadłami i gałgankami


Jego dziadek był kupcem, handlował sznurowadłami, wstążkami, szmatami i złomem. Małżeństwo miało sześcioro dzieci. Jedno z dzieci - Comprecht Abrahams, mniej więcej w roku 1760 wprowadziło się do miasta Groningen. Tu Abrahams się ożenił i próbował zarabiać na życie handlem nieuregulowanymi towarami. W 1769 r. przekroczył reguły i został skazany na wygnanie z miasta. Comprecht przeprowadził się do sąsiedniej prowincji Friesland i w końcu osiedlił się w Leeuwarden.

Jedno z jego dzieci, Aron Comprechts van Dam, który urodził się około 1762 roku w Groningen, w 1795 przeniósł się do miasta Groningen. Aron ożenił się z Frouke Comprechts, córką Sary Levie Simons z Emden. W tym okresie jej ojciec już nie żył, a jej ojczymem był Levie Eleazar Cohen. Zeznania podatkowe pokazują, że ojczym Cohen należał do klasy średniej gminy żydowskiej w Groningen. W 1796 r. spisał testament i jedynym spadkobiercą uczynił swoją przybraną córkę. Nie jest dokładnie znane z czego składał się spadek, ale na pewno nie był mały, ponieważ krótko po otwarciu testamentu Aron i jego żona zakupili dom przy Haddingestraat, za sumę 1250 guldenów.

Zamożni obywatele


Sześć lat później małżeństwo sprzedało ten dom z zyskiem 52%. W tym czasie Aronowi musiało dosyć dobrze się powodzić, ponieważ w 1802 r. kupił mieszkanie przy Carolieweg, za sumę 3200 guldenów. W tym czasie, kiedy roczna pensja cieśli wynosiła około 110 guldenów, to była potężna suma. Krótko po tym zakupił także prawo mieszczańskie oraz prawo gildii dla kupców. Przeszło trzydzieści lat później, kiedy jego ojciec został wygnany z miasta, Aron Comprechts van Dam należał do zamożnych obywateli i był szanowanym człowiekiem.

Nie ma wystarczającej ilości źródeł , aby stworzyć sobie wyraźny obraz jego działalności. W roku 1825 był dostawcą łóżek dla wojska w Delfzijl i w 1817 r. był zarejestrowany jako handlarz rzeczy używanych. Fakt, że w owym czasie odnosił sukcesy w interesach potwierdza nie tylko zakup działek i nieruchomości, ale wysokość składek podatkowych za rok 1813 dla zarządu gminy żydowskiej we Friesland i Groningen. W 1813 należał do wybranej grupy siedmiu osób w mieście Groningen (w sumie na tej liście znajduje się 99 osób), które płaciły 50 franków lub więcej.
Znany kupiec targowy z Groningen Jacob van Dam, około 1929 r. Nie wszyscy członkowie rodziny Van Dam odnosili sukcesy gospodarcze, jak na przykład kupiec Jacob van Dam, który handlował Ramschwaren, około 1929 r.
(Fotografia: RHC GrA Tg 1785 invnr. 5487)

Wysoka pozycja w gminie żydowskiej


Jego powodzenie w interesach wpłynęło także na jego pozycje w gminie żydowskiej. Kiedy jesienią 1811 r. w prowincji została sporządzona tymczasowa lista 25 przewodnich członków, którzy najlepiej mogą służyć interesom społeczności żydowskiej, nazwisko Arona Comprechtsa van Dama również znalazło się na tej liście.

Można przyjąć, że jego małżeństwo z córką znanej rodziny żydowskiej było ważne dla sukcesu, który odniósł. Dało mu to kapitał, potrzebny do założenia interesu, który rozbudował do rangi przedsiębiorstwa, przynoszącego zyski. W chwili śmierci - 1835 r., był bardzo bogatym człowiekiem. Posiadał między innymi cztery domy i 19 hektarów ziemi w pobliżu miasta. Jako skarbnik towarzystwa "Gemiluth Chesadim Kabranim" cieszył się w gminie ogromnym szacunkiem.

W Lublinie...