Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


Emancipatie door Onderwijs


Over het onderwijs aan joodse kinderen in de provincie Groningen vóór 1806 is weinig bekend, maar goed schijnt het niet te zijn geweest.

In de 18e eeuw was onderwijs in Nederland een zaak van de afzonderlijke religieuze gemeenten. Het peil van het onderwijs en de kennis van de onderwijzers verschilde van plaats tot plaats. Er was nauwelijks enige eenheid in de kwalificaties waaraan een onderwijzer moest voldoen. Het lesprogramma van scholen bestond uit lezen, schrijven, rekenen en de eerste beginselen van de christelijke godsdienst. Joodse kinderen kregen over het algemeen slechts les in godsdienstige vakken ter voorbereiding op hun Bar MitswahDeze term opzoeken in het glossarium.

De stichting van de Bataafse Republiek in 1795 bracht grote veranderingen. De oude federale staatsvorm werd afgeschaft en vervangen door een centraal bestuur. Alle burgers waren nu voor de wet gelijk. Het onderwijs werd een staatsbelang. Er werd een minister voor nationale opvoeding benoemd, die zich speciaal met het onderwijs bezighield.
Plattelandsschooltje naast de synagoge te Leek Voorbeeld van een plattelandsschooltje is het naast de synagoge gelegen schooltje te Leek (synagoge is het vijfde huis (met de boogramen) van links en het schooltje het zesde huis van links.
(Foto: RHC GrA Tg 818 invnr. L17 - 296d)

Onderwijs thuis


Joodse kinderen op het platteland kregen veelal huisonderwijs van uit Polen afkomstige jonge mannen. Deze "onderwijzers" werkten daarnaast gewoon als knecht. Dat de overdracht van kennis er onder dergelijke omstandigheden er wel eens bij kon inschieten, is niet verwonderlijk. In de grotere joodse gemeenten in de provincie bestonden wel particuliere joodse scholen, maar ook hier stond het onderwijs op een bedroevend laag peil.

In de stad Groningen was de situatie nauwelijks beter te noemen. Ook hier was het joodse onderwijs voor de invoering van de wettelijke regeling een sluitpost. Er bestonden meerdere joodse schooltjes. Maar uit het feit dat rijke ouders teruggrepen op privé-onderwijzers voor hun kinderen, mogen we gerust concluderen dat zij kennelijk weinig vertrouwen hadden in het peil van het onderwijs op deze schooltjes.
Zegel van de Nederlandsch Israelitische Hoofdsynagoge Groningen Zegel van de Nederlandsch Israelitische Hoofdsynagoge Groningen uit circa 1817.
(RHC GrA Tg 1016)
De stichting van het Koninkrijk Nederland in 1814 was weliswaar een staatkundige waterscheiding, maar veel van het eerder ingezette beleid werd gewoon voortgezet. Dit was met het onderwijs ook het geval. Vernieuwingen moesten komen van bevlogen mensen, die de idealen van de Verlichting wilden blijven vormgeven. Dergelijke mensen waren in Groningen voorhanden. In 1815 stichtten zij in de stad Groningen de school Tipereth Bachurim die uniek was voor Nederland en nog lang een voorbeeld zou zijn voor joden in andere plaatsen.

En in Westfalen

Lees ook de volgende verhalen