Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


"Voorspel der vernietiging"


De deportatie van de oostjoden op 28 oktober 1938

Melding uit de Rheinisch-Westfälischen Zeitung (Essen) d.d. 29.10.1938 Rheinisch-Westfälischen Zeitung (Essen) van 29.10.1938: de deportatie wordt in cynische woorden gebagatelliseerd.
"Polen-Actie" werd in het nazi-jargon de meedogenloze uitwijzing van duizenden in Duitsland levende Poolse joden in oktober 1938 genoemd. De Poolse regering streefde er reeds geruime tijd naar om zo veel mogelijk in het buitenland levende Joden de nationaliteit te ontzeggen. Begin 1938 besloot het Poolse parlement een desbetreffende wet. Daarop droeg de SS op 26 oktober de politie op om zo mogelijk alle in aanmerking komende personen "voor afloop van 29 oktober 1938" uit te wijzen.

In het gehele rijk werden 17.000 joden van Poolse afstamming met hun families in de morgenuren gearresteerd.

Bijna alle grote Duitse steden beleefden razzia's en arrestaties. Bijvoorbeeld van 600 personen in Dortmund, 420 in Essen, 70 in Gelsenkirchen, 55 in Bottrop, 361 in Düsseldorf, meer dan 2.000 in Berlijn, 2.000 in Frankfurt am Main, meer dan 1.600 in Leipzig, bijna 3.000 in Breslau ....
De gearresteerde personen werden tot de avond in gevangenissen, gymnastieklokalen enzovoort vastgehouden.

Een ooggetuigeverslag


Ottilie Schönewald, voorzitster van de Joodse Vrouwenbond en echtgenote van de gemeentevoorzitter, berichtte uit Bochum over deze dag:

"De autocolonne reed naar alle joodse slagers, kocht alle koosjere worsten, dan naar de bakkers, die beloofden 's morgens een paar honderd verse broodjes te reserveren....
De mij bekende wacht gaf mij te kennen dat wij bij het station de proviand moesten verdelen. Bij het station was reeds een wemelende massa opgewonden, huilende en schreeuwende vrouwen en kinderen verzameld, en er kwamen steeds meer vrachtauto's aan en "stortten" als het ware hun beklagenswaardige lading op het voorplein.... Toen het echter om ongeveer 10.30 uur luidde : 'Allemaal naar het perron', beleefden wij een massapsychose van het zuiverste water. Iedereen jakkerde, drong, hoewel niemand naar dit moment verlangd had. De moeders schreeuwden naar hun kinderen, die ze aan de hand of aan de punt van de rok hadden hangen; de kinderen schreeuwden om hun moeders. Hier en daar slaagde men er ook nog in om beschikkingen over het achtergelaten eigendom te treffen."

Het merendeel van de betrokkenen reisde in het ongewisse - vele van hen waren nog nooit in Polen geweest.

Er waren verschillende bestemmingsplaatsen voor de uitwijzingen - de belangrijkste was het Poolse grensstation Zbaszyn (Bentschen) in de provincie Posen. De verraste Poolse grensautoriteiten probeerden de treinen de toegang te weigeren, de passagiers werden vaak te voet zeven kilometer naar de groene grens gedrongen; families, bejaarden, kinderen die hun ouders verloren hadden en jongeren dwaalden zonder bagage door het niemansland en werden tenslotte onder gebrekkige omstandigheden opgenomen.
Nieuw aangekomen gedeporteerden in Zbaszyn/Bentschen november 1939 Nieuw aangekomen gedeporteerden uit Duitsland in Zbaszyn/Bentschen november 1939.
Foto uit: J. Tomaszewski 2002
Ongeveer 3.000 mensen konden tijdens de eerste dagen in Polen doorreizen - de rest werd gedwongen vastgehouden. De meeste gedeporteerden (in Zbaszyn tussen 5.000 en 10.000) moesten negen maanden in paardenstallen van het leger en in een vroegere molen huizen.

Slachtoffer was ook de familie Grynszpan uit Hannover; hun bericht bereikte op 3 november hun in Parijs levende zoon Herschel en bracht hem ertoe een aanslag op een Duitse consulaire ambtenaar te plegen, die de naziregering het voorwendsel voor de pogroms Deze term opzoeken in het glossarium , de zogenaamde "Kristallnacht" op 9 en 10 november 1938 leverde.

In de loop van 1939 mochten de meeste kampbewoners naar familie in Polen of naar andere landen verder reizen; vele kinderen werden in het buitenland opgenomen. Op 30 augustus werd het kamp Zbaszyn opgeheven en op 1 september overviel het Duitse leger Polen.