Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Żydowska imigracja ze wschodu do Niemiec


Już przed rokiem 1914 Żydzi ze wschodniej Europy imigrowali do Niemiec...

Grupa młodych polskich mężczyzn na wycieczce rowerowej Wycieczka rowerowa Poale Zion oddział w Hambornie.
Zdjęcie: prywatne archiwum L. Heid
...poruszeni przede wszystkim pogromami w rosyjskim państwie carskim, głód i biedę. Od 1915 roku urzędnicy Rzeszy Niemieckiej starali się systematycznie pozyskiwać pracowników ze wschodniej Europy do pracy w przemyśle zbrojeniowym, częściowo przy współudziale żydowskich i niemieckich związków zawodowych. Wśród tych pracowników było też wielu Żydów.

Imigracja - to był przede wszystkim ruch młodych nieżonatych mężczyzn. Przybywali głównie z Austro-Węgier (Galicji) i z Rosji, a po 1918 roku z zachodnich terenów objętych rewolucją powstającego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Po rozbiorach Polski (1772-1795) większa część Żydów europejskich żyła pod rosyjskim panowaniem większość z nich w niewyobrażalnej biedzie.
Oprócz Berlina i regionów przemysłowych środkowych Niemiec, Zagłębie Ruhry, Kolonia i Düsseldorf były głównymi miejscami osiedlania się Żydów.

Zbiorowa nazwa "Żydzi ze wschodu" określała różnice socjalne i kulturowe, ale także mniejszy szacunek dobrze sytuowanych niemieckich Żydów wobec ubogich przybyszów.

W 1915 roku w całych Niemczech było około 50.000 żydowskich pracowników ze wschodu, w 1922 - mniej więcej 150.000 osób. W dużych miastach w Prusach stanowiło to około 23 procent ludności żydowskiej, w gminach przemysłowych Zagłębia Ruhry często 30 do 40 procent. Około 500 mieszkało na przykład w Dortmundzie, 225 w Herne, 700 w Duisburgu, 1.400 w Essen.
Karta legitymacyjna dla polskiego robotnika z roku 1916 Karta legitymacyjna wystawiona przez dortmundzką kopalnię węgla dla Edwarda Vogela z Łodzi z roku 1916.
Ilustracja: Prywatne archiwum L. Heida

Skąd - Dokąd?


Wielu Żydów było obywatelami polskimi. Zawdzięczali to zmienności historii Europy- jak np. Żydzi z Galicji, przybyli z Austro-Węgier, a po 1918 znaleźli się nagle jako Polacy w Niemczech. Bezpaństwowość stała się losem, który dotknął masę ludzi, z powodu nowego porządku na mapie po pierwszej wojnie światowej.

Niektórzy imigranci traktowali Niemcy tylko jako przystanek na emigracji na przykład w drodze do Europy Zachodniej (do Belgii, Francji), albo do Stanów Zjednoczonych. Ponad 2 miliony Żydów opuściło Europę między rokiem 1881, a 1920 większość wyruszyła w kierunku północnej i południowej Ameryki.

Dla innych Żydów z Europy wschodniej droga do Niemiec nie była przypadkowa- tu widzieli wzór życia politycznego i socjalnego. Ale przecież także demokratyczna Republika Weimarska (tak jak wczesśniej Cesarstwo Niemieckie) odmówiła większości z nich obywatelstwa i praw obywatelskich.

Represje i wydalenia


Wydalenia i samowolne represje należały do życia codziennego Żydów ze wschodu; W latach 1920 do 1923 w wielu miejscach w Prusach zakładano tak zwane "obozy dla internowanych", internowanym zarzucano "Schiebertum" (czyli nielegalne interesy) i "bolszewizm".