Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


Nathan Eisendrath emigreert naar Amerika


In 1847 kwam Nathan Eisendrath zonder een cent in Amerika aan.

Aanvankelijk hield hij als loopjongen bij een drogisterij zijn hoofd boven water, daarna probeerde hij het in een boekhandel, nog later werkte hij in een zeepfabriek in Pittsburgh. Zo had hij verschillende jobs, maar geen vast inkomen.

Op zoek naar werk kwam hij ook langs een zeepfabriek, waar juist vaten met vetkaarsen omgeladen werden. Hij bood zijn hulp aan en werd naar de bedrijfschef gestuurd. Bij het invullen van het sollicitatieformulier schreef hij alleen zijn naam en geboorteplaats op, omdat hij de taal nog niet genoeg kende.

Was het toeval, dat juist bij deze firma zijn vroegere partner Bettinger bedrijfsleider was? Nathan kreeg meteen een vaste betrekking en ook de schulden uit Dorsten werden door Bettinger betaald.
Louis und Hannah Eisendrath met hun kinderen Louis und Hannah Eisendrath met hun kinderen Blanche en Samuel 1901 in het jaar 1901, Manhattan Beach.
Foto: Joods Museum Westfalen
Na deze gelukkige schikking schreef Nathan voor de eerste keer naar Dorsten. Zijn zakelijke activiteiten namen door de financiŽle reserve een hoge vlucht. Nathan was een zeer beweeglijke en vooruitstrevende zakenman, maar uiteindelijk ook zeer succesvol.

Activiteiten in Philadelphia, Pittsburg en Chicago


Zijn activiteiten omvatten zaken in Philadelphia, Pittsburg en Chicago. Hij dreef handel met fruit, alcoholica, zeepwaren en andere producten. In 1853 sloeg hij zijn tenten definitief in Chicago op. De verschillende branches, onder andere bankzaken, veehandel, groothandel in levensmiddelen, werkzaamheden op het gebied van de lederfabricage, maar ook de handel met bakstenen, werden in 1856 onder de naam "Nathan Eisendrath Company" onder een hoed gebracht. Vooral de fabricage van en de handel met bakstenen was voor de opbouw van Nathanís firma, maar ook van de familie na de grote brand van Chicago in 1871 zeer nuttig.

Nathan Eisendrath werd in 1865 tot de joodse topverdieners van Chicago gerekend; het totale kapitaal werd in 1866 op meer dan 100.000 $ geschat.
Nathan stuurde al vroeg financiŽle ondersteuning naar Dorsten en schreef zijn ouders en broers en zussen enthousiast over het nieuwe land. In 1856 kwam als eerste zus Adelheid naar Chicago. In de volgende vijf jaar volgden de broers Cosman, David, Levy, Benjamin en Moses met hun families, die voor een deel tien kinderen telden. In de loop van de volgende
20 jaar emigreerden alle nog levende familieleden van de familie Eisendrath naar Amerika, behalve de oudste zoon Baruch, die zich in Amsterdam vestigde. Ze vonden allemaal dankzij het wijd vertakte zakennet van hun broer snel werk.

continuÔteit


Na een korte integratie werkten ze meestal in de branche verder, waarin ze ook in Dorsten reeds succesvol geweest waren. Zo hadden bijvoorbeeld David, Moses en Levy Eisendrath als looier in Dorsten gewerkt. Moses had nog in 1864 verschillende grondstukken buiten de stad Dorsten gekocht om de met een "looierij verbonden schadelijke uitwaseming van dierlijke stank, die een aanzienlijk nadeel en overlast voor de mensen betekende" te vermijden.

Reeds na enkele jaren begon hij met zijn broers een behoorlijk succesvolle lederfabriek in de USA. David Eisendrath was een van de eerste ondernemers die leer verfde. Familieleden bezitten tot op heden belangrijke firmaís in de Amerikaanse leerbewerkingsbranche.
Poort van de joodse begraafplaats Dorsten Poort van de joodse begraafplaats Dorsten: de hulp van de geemigreerde families is een bewijs voor de voortdurende verbondenheid met de geboortestad.
Foto: Joods Museum Westfalen
In 1852 trouwde Nathan Eisendrath in Pittsburgh met Helene Fellheimer, die ook uit een geŽmigreerde Duitse familie stamde. De eerste Eisendrath in de USA krijgt de naam Benjamin Washington Eisendrath. Zijn eigen familie groeit zienderogen, maar ook het samenbrengen van de familie van 9 broers en zussen met hun partners en kinderen is opmerkelijk.

200 familieleden in de VS


Bij aankomst van Eva Wolff-Eisendrath wordt in Chicago op Duitse manier een groot feest met veel eten en drinken georganiseerd. Rond de eeuwwisseling Ė Nathan sterft pas in 1906 Ė is reeds sprake van 200 familieleden.

Tot op heden komt het solidariteitsgevoel in het onderhouden van de familiebanden tot uitdrukking. Zo bestond jarenlang een "Eisendrath Cousins Club" met maandelijkse bijeenkomsten en eenmal per jaar kwam de gehele familie bij elkaar.

De Cousins Club telde in 1933 ongeveer 3000 leden. In september 1933 schreef de Club aan de rijkspresident Paul von Hindenburg om tegen de behandeling van de "Duitsers van joods geloof" te interveniŽren.

In 1867 reisde Nathan Eisendrath met zijn familie voor het eerst weer naar Europa. Zijn zoon Benjamin Washington kwam op een internaat in Brussel. Hij knoopte in heel Europa zakelijke contacten. De wegen leidden echter steeds weer naar Westfalen, naar zijn geboortestad Dorsten. Ook later komen familieleden steeds opnieuw naar Dorsten en bezoeken de graven van hun voorouders. Zo lieten ze in 1910 en 1922 de joodse begraafplaats in Dorsten renoveren; in 2003 schonken leden van de Eisendrath-familie een bijdrage voor het werk van het Joodse Museum Westfalen in Dorsten.