Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Sejm Czterech Ziem – Waad Arba Aracot


Wiek XVI i XVII był okresem przyspieszonego rozwoju gospodarczego lubelskich Żydów.

Ulica Szeroka w Lublinie, domy pod numerami 9 do 19 Ulica Szeroka w Lublinie.
Rysunek Richarda Henkera z 1917 roku, z książki Majera Bałabana "Żydowskie miasto w Lublinie"
W 1580 roku na mocy przywileju Stefana Batorego powstał w Lublinie organ samorządu żydowskiego tzw. Waad Arba Aracot, czyli Sejm Czterech Ziem. Stanowił on najwyższą reprezentację Żydów Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W jego skład wchodzili przedstawiciele kahałów Sprawdź hasło w glosariuszu poszczególnych ziem, okręgów i samodzielnych gmin z Wielkopolski, Małopolski, Litwy i Rusi.

W skład Sejmu wchodzili najbardziej uczeni rabini, bogaci kupcy, bankierzy. Ten unikalny w skali europejskiej parlament obradował najczęściej podczas jarmarków, na które przybywało sporo kupców zagranicznych.

Członkowie Waadu spotykali się dwukrotnie w ciągu roku w Lublinie i Jarosławiu. Do Lublina prócz kupców i właścicieli ziemskich z Polski przybywali na jarmarki Niemcy, Francuzi, Włosi, Persowie, Turcy, Tatarzy, Ormianie i Rosjanie. Lubelskie zjazdy rozpoczynały się w niedziele, równocześnie z tzw. jarmarkiem gromnicznym i trwały po kilka dni.

Siedziby sejmu w różnych miastach


W drugiej połowie XVII wieku, ze względu na liczne wojny i zniszczenia samego Lublina, Waad Arba Aracot coraz częściej obradował w innych miastach – głównie w Jarosławiu, ale i w lubelskich okolicznych miastach takich jak Łęczna czy Szczebrzeszyn. Kilka razy sesje odbyły się w pobliżu Lublina w Opolu Lubelskim bądź w Tyszowcach. Pod koniec XVII wieku zjazdy zwoływano już tylko do Jarosławia.

Na Szerokiej


Według miejscowej tradycji, Waad Arba Aracot – Sejm Czterech Ziem, miał się zbierać w Lublinie przy ul. Szerokiej 19. Ustalał wspólne podatki, które miały być wypłacane do królewskiego skarbca. Oprócz spraw finansowych Waad zajmował się także rozstrzyganiem sporów pomiędzy poszczególnymi gminami żydowskimi. Ale w Lublinie załatwiano sprawy nie tylko polskie. O pomoc i radę zwracali się tu Żydzi z całej Europy. Po wygnaniu Żydów z Czech, polski sejm żydowski musiał łagodzić konflikty między różnymi czeskimi gminami. Jego sława była tak wielka, ze poproszono go nawet o rozstrzygnięcie konfliktu między gminami żydowskimi w Amsterdamie. Jedną z najsłynniejszych uchwał lubelskiego Waadu było ogłoszenie klątwy na fałszywego mesjasza Sabataja Cwi w 1670 roku. Sejm Czterech Ziem zajmował się też sprawami wydawnictwa i sprzedaży hebrajskich ksiąg. Znaczącą postacią sejmu był jego przedostatni marszałek Abraham Heilpern, potomek słynnego w całej Europie rodu rabinackiego.
Żydzi uważali Waad za kontynuację biblijnego Sanhedrynu Sprawdź hasło w glosariuszu. Członkowie sejmu mieli prawo sądzenia ludności żydowskiej, wydawania ustaw, rozpatrywania każdej trudnej sprawy. Sejm Czterech Ziem przetrwał aż do roku 1764, kiedy to szlachta polska uznała wszystkie obrady żydowskie za nielegalne i wprowadziła zakaz zwoływania sejmu żydowskiego.