Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Saul Wahl (1541–1617)


Saul Wahl był żydowskim bankierem i dzierżawcą ceł, człowiekiem niezwykle bogatym i wielce wpływowym.

Król Stefan Batory Stefan Batory, król Polski w latach 1576-1586, wielki protektor Saula Wahla. Reprodukcja obrazu Jana Matejki z 1892 r.
Urodził się w Wenecji lub Padwie. Właściwe nazwisko Saula brzmiało Katzenellenbogen. Ród Saula wywodził się z miejscowości Katzenelenberg w Niemczech. Tam jego pradziad - Juda Minc - był znanym talmudystą i filozofem. Syn jego – Megier – osiadł w Padwie we Włoszech. Miał syna – ten był rabinem. I ów to rabin spłodził Saula, o którym mowa. Saul wysłany został przez ojca do Brześcia Litewskiego, gdzie podjął naukę w słynnej i znanej w całej Europie szkole talmudycznej.

Po ukończeniu studiów, Saul ożenił się i doczekał licznego potomstwa. Cieszył się wielkim szacunkiem, był poważany i inwestując w liczne przedsięwzięcia, dorobił się znacznego majątku.

Dzierżawca ceł na Litwie


Dzierżawił cła i warzelnie soli na Litwie. Dzięki powiązaniom z wielkim szlacheckim rodem Radziwiłłów, zgromadził przez lata olbrzymią fortunę. Tak wielką, że pozwoliła mu ona podjąć starania o kupno wielickiej soli w Królestwie Polskim. Przywilej ten otrzymał w dniu 17 maja 1578 roku. A wiedzieć trzeba, że aby przywilej ów od króla uzyskać, trzeba było dysponować ogromnym kapitałem.

Saul stał się wkrótce osobistym bankierem króla Stefana Batorego, magnaterii i licznej rzeszy szlachty. Przejęcie więc wyłączności na sprzedaż wielickiej soli było nie tylko dobrym interesem, ale – przekładając to na czasy współczesne – biznesem na skalę światową.
Synagoga w Wilnie, wybudowana w 2 połowie XVI wieku Synagoga w Wilnie, wybudowana w 2 połowie XVI wieku, pocztówka z 1915 r.
Życiorys Saula Wahla przetrwał jedynie w odpisywanych ręcznie żydowskich pinkasach, pisanych na drewnianych tabliczkach, odeszły one w niepamięć wraz z dawnymi żydowskimi miasteczkami. Być może więc legenda owa – na której wychowały się całe pokolenia żydowskiej młodzieży – była wiodącą opowieścią wśród rodzinnych rozmów. Mówiła bowiem o człowieku, któremu tak się poszczęściło, że został królem.

Społeczne zaangażowanie


Saul nie był jednak egoistą. Otwarty na sprawy społeczne, fundował synagogi i instytucje społecznego użytku. Był donatorem wielu publicznych działań. Saul przyczynił się do poprawy bytu Żydów litewskich, broniąc ich w licznych sporach z litewskimi mieszczanami, uzyskując dla nich rozmaite przywileje. Oszałamiająca kariera nie zmieniła charakteru Saula i jego stosunku do rodaków. Czuł się odpowiedzialny za losy Polski.
Utrzymywał rzesze studentów, budował szkoły i synagogi, wśród których wzniósł słynną w Brześciu Litewskim. Wewnątrz tej synagogi znajdowała się kamienna płyta z napisem: "Władzę dzierżący Saul zbudował tę synagogę na cześć i pamiątkę swej żony Dobory." Budowlę te zniszczono w roku 1838.

Budowa synagogi


By zaświadczyć o swoim niepomiernym bogactwie oraz pozycji, ufundował jeszcze jedną synagogę, tym razem w Lublinie przy ulicy Podzamcze. Przez cały okres istnienia synagoga ta nosiła jego imię. Przetrwała do 1942 roku. Tak naprawdę nie wiadomo, co łączyło Saula z Lublinem. Być może przybywał tu z interesami na wielkie jarmarki lub jako reprezentant Żydów z terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zapewne brał udział i występował na słynnym Sejmie Czterech Ziem.