Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Jidysz i jidysz zachodni


Początki języka jidysz nazywanego czasami też "żydowskim niemieckim" nie są jednoznacznie wyjaśnione.

Badacz judaizmu Beranek twierdzi, że przez określenie Jidysz rozumie się "język niezasymilowanych Aszkenazyjczyków, to znaczy Żydów z Europy Środkowej i Wschodniej, którym posługują się w rodzinie, we wspólnocie żydowskiej, albo do niedawna się nim posługiwali." Jidysz powstał z języka niemieckiego, przez wymuszoną ruchliwość Żydów, połączył się z elementami innych języków. Mimo tych wpływów innych języków, język niemiecki stanowi podstawę języka Jidysz.

Różnorodność językowa europejskich Żydów


Porozumiewanie się w wielu językach, było dla większości Żydów koniecznością czasów. W przeciwieństwie do "świętego języka" hebrajskiego, jidysz był językiem zwykłych ludzi, językiem codzienności. W Jidysz pisze się hebrajskimi literami.
Przyjmuje się, ze Jidysz powstał w XI wieku na terenie Nadrenii. W okresie rozszerzania się języka, rozróżnia się zachodni jidysz i wschodni (z wpływami słowiańskimi, rozpowszechniony głównie na Litwie, w Polsce, zachodniej Rosji, później w Związku Radzieckim i Ruminii).

Zachodnim Jidysz, użytym w grypsie z Lembeck, posługiwano się przede wszystkim w Niemczech, Holandii, górnych Włoszech i na Węgrzech. Już w połowie XVIII wieku język ten zaczął wymierać.

"Język getta"


Większość zasymilowanych Żydów europejskich XIX wieku i początku wieku XX, ale także już wczesniej Żydzi oświecenia XVIII wieku, lekceważyli Jidysz uważany za "miszmasz" i "język getta".

W XIX wieku nadszedł jednak jeszcze czas rozkwitu Jidysz; niektóre słowa przeniknęły jako wyrazy zapożyczone do angielskiego używanego w Stanach Zjednoczonych, wiele napłynęło także do języka niemieckiego.

W Lublinie