Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Lublin i Lubelszczyzna w powieściach Singera


Bohaterowie najsłynniejszych powieści Singera byli mieszkańcami żydowskich miasteczek z całej Lubelszczyzny.

Dom żydowski z kuczką w Izbicy Dom żydowski z kuczką w Izbicy. Zdjęcie z 1988 roku.
Ilustracja z ksiązki Jana Góraka "Miasta i miasteczka Zamojszczyzny"
Bardzo często w utworach Singera zarówno w powieściach, opowiadaniach, jak i jego twórczości dla dzieci pojawia się sam Lublin. W Lublinie toczy się akcja pierwszej i według krytyków najlepszej powieści Singera pt. "Szatan z Goraju".

Ale najsłynniejszą powieścią, której akcja rozgrywa się w Lublinie jest "Sztukmistrz z Lublina". Główny bohater powieści – Jasza Mazur jest sztukmistrzem. Chce opuścić Lublin. Marzy mu się Warszawa, a nawet inne stolice europejskie, chciałby zawojować cały świat.

Powrót do rodzinnego miasta


Ale los prowadzi go z powrotem do rodzinnego miasta. Kiedy pod koniec powieści rezygnuje ze swojej kariery sztukmistrza, zamyka się w małej komórce na podwórku swego lubelskiego domu, aby oddzielić się od ludzi i świata. Spędza dni na modlitwie i medytacjach. Znosi zimno i głód i nie jest już zwany Jaszą Sztukmistrzem lecz Jaszą Pokutnikiem. Zdobywa sławę, do Lublina zaczęły ciągnąć pielgrzymki bogobojnych Żydów niczym do rabina cudotwórcy.

Jedno z opowiadań Singera "Jentł" posłużyło jako kanwa słynnego amerykańskiego musicalu z Barbarą Streisand w roli głównej. Przedstawiony w nim został przedwojenny Lublin.
Domy podcieniowe Rynku w Krasnobrodzie Domy podcieniowe Rynku w Krasnobrodzie. Zdjęcie z 1935 roku.
Ilustracja z książki Jan Górak "Podcieniowa zabudowa miasteczek Lubelszczyzny"
Oprócz Lublina karty utworów Singera pełne są nazw miasteczek Lubelszczyzny i Zamojszczyzny i Chełmszczyzny. Frampol, Izbica, Biłgoraj – Singer prezentuje w swej twórczości dawne polsko – żydowskie miasteczka ze swą kulturą, tradycją i swoistym urokiem.

Biłgoraj jako wzór


Większość opisów małych miasteczek wzorowana jest na Biłgoraju, w którym pisarz spędził 5 lat swego dzieciństwa i młodość. Tu obserwował życie swojej własnej rodziny i ich przyjaciół, tutaj wysłuchiwał dawnych opowieści i legend, które później przetworzył w swojej wyobraźni na liczne powieści i opowiadania.

Czytając opowiadania Singera można stworzyć swoistą mapę regionu lubelskiego, przewodnik po miasteczkach Lubelszczyzny.
Singer był pisarzem kontrowersyjnym. Przez wielu żydowskich krytyków i czytelników uważany był za zdrajcę żydowskiej tradycji kulturowej. Za pisanie w języku jidysz a nie po hebrajsku krytykował Singera ówczesny premier Izraela Menachem Begin.

Uznanie dla języka jidysz


Po otrzymaniu w 1978 roku literackiej nagrody Nobla powiedział, że "traktuje nagrodę jako uznanie dla jidysz – języka wygnania, języka bez ziemi, języka bez granic, języka w którym nie ma słów dla wyrażenia takich pojęć jak broń, amunicja, musztra, taktyka działań bojowych."

Powieści Singera w dużym stopniu przyczyniły się do popularności języka jidysz zarówno w Polsce jak i Stanach Zjednoczonych. W obu krajach trwają badania literatury jidysz. W Polsce prowadzone są one na Uniwersytecie Marii Curie – Skłodowskiej, w Zakładzie Kultury i Historii Żydów. Kieruje nimi profesor Monika Adamczyk – Garbowska, profesor literatury amerykańskiej i porównawczej.

W Stanach Zjednoczonych zaś najsławniejszym ośrodkiem zajmującym się tą tematyką jest University of Texas w Austin, gdzie zresztą znajduje się archiwum Isaaca Bashevisa Singera.