Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


Jiddisch


Jiddisch is een van de talen die de joden gevormd en gesproken hebben.

Fragment van het manuscript "Androginus" Foto van het manuscript van Isaac Bashevis Singer bij het boek "Der Spiegel" op verzoek van Chone Schmeruck.
Deze taal is in de vroege Middeleeuwen, waarschijnlijk in de 10de eeuw, bij de in Duitsland levende joden ontstaan. De basis wordt gevormd door het Duits met elementen uit het Aramees en Hebreeuws.

Jiddisch is de enige joodse taal die zich in de Middeleeuwen op basis van de Germaanse talen en dialecten met elementen uit het Hebreeuws, Slavisch en in 't bijzonder ook het Pools ontwikkeld heeft. De woordschat en de fonetiek zijn in hoge mate Duits, de grammatica komt van de Slavische talen.

Hebreeuwse letters


Jiddisch wordt, zoals trouwens ook alle andere talen die door de joden gesproken worden, met Hebreeuwse letters geschreven.

Zowel in het Hebreeuws als ook in het Jiddisch bestaan geen hoofdletters. De woorden worden van rechts naar links geschreven en voor een lezer uit de christelijke cultuur schijnt het, dat de joodse boeken dus van achteren naar voren worden geschreven en gelezen.

Wetenschappers nemen aan dat Jiddisch een taal was die de joden in Duitsland gesproken hebben. Toen zij in de 13de en 14de eeuw vervolgd werden, vluchtten ze naar het Oosten en zo ontwikkelde zich het Jiddisch in Polen verder.
Omslag van Singers roman "De duizendkunstenaar van Lublin" Omslag van Singers roman "De duizendkunstenaar van Lublin", uitgegeven in het Jiddisch.
Boek uit de collectie van Simcha Wajs

Omgangstaal in Oost-Europa


Sinds de 18de eeuw was Jiddisch in tegenstelling tot Hebreeuws, dat als schrijftaal voor religieuze doelen gebruikt werd, een omgangstaal van de in Oost-Europa levende joden. Zoals Hebreeuws een taal voor de liturgie, religieuze gebruiken en de heilige teksten was, zo was Jiddisch een omgangstaal voor mensen met een lagere opleiding, in 't bijzonder voor vrouwen.

De beide talen vulden elkaar uitstekend aan. Het is duidelijk dat Jiddisch de taal van de eenvoudige mensen was, die in kleinsteedse joodse families zijn vorm vond en verder ontwikkeld werd.

In de loop der tijd ontstond een Jiddische literatuur, vooral vertalingen en commentaren op de bijbel. Er verschenen ook andere werken in het Jiddisch: verzamelde verhalen, parabels, legenden en gebeden. Dankzij deze werken was het ook voor vrouwen, die niet aan het godsdienstonderwijs mochten deelnemen en geen Hebreeuws spraken, mogelijk om kennis met de vertaalde bijbelse teksten te maken.

Jiddisch in het onderwijs


Een belangrijke periode voor de ontwikkeling van de Jiddische taal in Polen was de tijd tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog. In deze tijd werden scholen geopend waar Jiddisch de onderwijstaal was. Bovendien werden talrijke historische, geneeskundige en economische geschriften in het Jiddisch gedrukt. Vele schrijvers van joodse afstamming, zoals Singer, besloten hun werken juist in deze taal te publiceren.
Tekst van het populaire liedje "Waar is het steegje?" in het Pools en Jiddisch Tekst van het populaire liedje "Waar is het steegje?" in het Pools en Jiddisch.
Voor de Tweede Wereldoorlog spraken ongeveer 12 miljoen mensen Jiddisch, dat wil zeggen ongeveer driekwart van de joden op de wereld. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog waren dat over de gehele wereld ongeveer 11 miljoen joden, hoofdzakelijk in Oost-Europa.

Steeds minder mensen spreken Jiddisch


Tegenwoordig spreken steeds minder mensen deze taal. De oorzaken voor deze ontwikkeling zijn zowel de holocaust als het gebruik van andere talen. Voornamelijk oude mensen spreken tegenwoordig Jiddisch. Zeer religieuze orthodoxe joden in IsraŽl, Noord- en Zuid-Amerika spreken nog dagelijks Jiddisch. Maar de taal sterft langzaam uit.

In Polen kan men bijna nergens meer Jiddisch horen spreken en dat hoewel de taal voor de oorlog zeer populair was. Niemand zingt, maakt ruzie of handelt meer in het Jiddisch.
Er blijven ons slechts de herinneringen, oude vooroorlogse boeken en nog enige liederen, die nog niet in vergetelheid geraakt zijn.

En in Westfalen...