Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Lubelska dzielnica żydowska


Jednym z głównych obiektów uwidocznionych na makiecie jest Brama Krakowska.

Widok Bramy Krakowskiej Widok Bramy Krakowskiej. Pocztówka z lat 20-tych XX wieku.
(Archiwum Ośrodka "Brama Grodzka – Teatr NN")
Żydzi nazywali ją "Bramą z Zegarem”. Powstała ona w XIV wieku jako część obronnych murów miejskich. Dawniej broniła dostępu do miasta. Przed wojną codziennie o godzinie ósmej rano strażak wygrywał hejnał. Ona oddzielała Stare Miasto od Śródmieścia. Na Krakowskim Przedmieściu mieszkali bogaci zasymilowani Żydzi, lekarze, prawnicy, przedstawiciele zamożnej inteligencji i kupiectwa.

Na starym mieście


Przez Bramę Krakowską przechodziło się na Stare Miasto. Wysokie solidne domy z charakterystycznymi frontami i dachówkami stoją tu od stuleci. Kilka kroków za Bramą Krakowską mieściła się uliczka Bramowa, która prowadziła na lubelski rynek. Centralnym budynkiem w rynku był i jest do dzisiaj Trybunał Koronny, w którym przez przeszło dwa stulecia rozstrzygano wszelkie spory i sprawy sądowe ludności żydowskiej i polskiej. W kamienicy Rynek 8 mieściła się siedziba Zarządu Żydowskiej Gminy Wyznaniowej i lubelskiego rabinatu.
Drewniany dom na terenie dzielnicy żydowskiej Dom drewniany z terenu dzielnicy żydowskiej. Lata 30-te XX wieku. Autor nieznany.
Fotografia: Archiwum Ośrodka "Brama Grodzka – Teatr NN"

Ulica Grodzka


Od Rynku biegła ulica Grodzka. Przy Grodzkiej 11 w obszernym budynku ulokowano Żydowski Dom Sierot "Ochronkę", która została założona w 1857 roku przez Berka Cwajga, niezamożnego szewca żydowskiego. Przeznaczył on na założenie tej instytucji oszczędności całego życia.

Za Brama Grodzką znajdowało się przejście na Podzamcze skąd pysznił się widok na Zamek. Na dzisiejszym Placu Zamkowym rozciągało się centrum dzielnicy żydowskiej. Dziś widnieje tam tylko pamiątkowa tablica u podnóża Zamku. Środkiem Placu Zamkowego biegła ulica Szeroka - najstarsza i największa ulica w dzielnicy. W cieniu ulicy Szerokiej pozostawały inne, jak choćby równoległa do niej ulica Nadstawna, nazywana popularnie przez Żydów "a Gesl” - "uliczka”.

Na Nadstawnej znajdowało się najwięcej chederów Sprawdź hasło w glosariuszu. W samym domu nr 20 było ich kilka. Dom był duży dwupiętrowy, posiadał duże podwórko. Działające tam chedery umieszczone były na poszczególnych piętrach zgodnie z kolejnymi stopniami nauczania.
Ulica Zamkowa Ulica Zamkowa. Lata 20-te XX wieku. Autor nieznany.
Fotografia: Archiwum Ośrodka "Brama Grodzka – Teatr NN"

Tylko cztery chrześcijańskie rodziny


Z Podzamcza wychodziło się też na ulicę Krawiecką. Przy tej ulicy mieszkało tylko cztery polskie rodziny, a ulica była długa i gęsto zaludniona. Ta część miasta żydowskiego uchodziła za najuboższą i najbardziej zaniedbaną. Tu mieszkała największa biedota żydowska, "nie wiadomo z czego żyjąca". Ludzi tych nazywano "luftmenschen" – "żyjący z powietrza". Obok kamieniczek stały tu drewniane domki, otoczone komórkami i przybudówkami.

Na przeciw Krawieckiej była ulica Wąska, która prowadziła na ulicę Furmańska i Cyruliczą. Była ona naprawdę tak wąska, że wóz ledwo się przez nią przeciskał. Wyglądała jak kanion, bo kamienicy były dwu, trzy piętrowe, a więc dość wysokie.

W prawą stronę od ulicy Szerokiej odchodziła ulica Jateczna, gdzie znajdowała się Wielka Synagoga, potężny gmach do którego ciągnęły setki bogobojnych Żydów. Ulicą tą ciągnęły zawsze kondukty żałobne na cmentarz żydowski. Jateczna zresztą już od XVI wieku stanowiła centrum religijne. Znajdowała się też mykwa – łaźnia rytualna lubelskiej gminy żydowskiej.