Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


De Lubliner jodenwijk


Een van de hoofdobjecten op het model is de Brama Krakowska (de Krakauer Poort).

Gezicht op de Krakauer poort in Lublin Gezicht op de Krakauer poort in Lublin. Prentbriefkaart uit de jaren 1920.
("Brama Grodzka Teatr NN")
Hier begon de jodenwijk. De joden noemden de poort de "Poort met de klok". Hij werd in de 14de eeuw als deel van de stadsmuur aangelegd. Vroeger diende hij de verdediging van de stad. Voor de oorlog kon men hier dagelijks om 7 uur een door een brandweerman gespeeld morgenlied horen. De poort scheidde de arme wijk van het rijke centrum. In de Krakauer voorstad woonden de rijke, geassimileerde joden: artsen, juristen, de vertegenwoordigers van de welvarende intelligentsia en de kooplieden.

De oude stad


Door de Krakauer poort kwam men in de oude stad. De hoge, solide huizen met de karakteristieke gevels en dakpannen staan hier al eeuwenlang. Voor de Tweede Wereldoorlog woonden hier uitsluitend joden, die direct ernaast hun zaak hadden. Een paar stappen achter de Krakauer poort bevond zich de Bramowa-steeg (Poortsteeg), die naar het Lubliner marktplein voerde. Het centrale gebouw op het marktplein was in die tijd en is ook nu nog het Rijkstribunaal, waar al bijna twee eeuwen twisten en processen beslist worden. In het huurhuis Rynek 8 (Marktplein 8) bevond zich de zetel van het bestuur van de joodse geloofsgemeente en van het Lubliner rabbinaat.
Houten huis in de joodse buurt Houten huis in de joodse buurt, uit de jaren 1930. Fotograaf onbekend.
Foto: "Brama Grodzka Teatr NN"

Grodzka straat


Van het marktplein loopt de Grodzka-straat. In een groot gebouw in de Grodzka-straat 11 was het joodse weeshuis "Ochronka" ("kampvuur"), dat in 1857 door Bereg Cwajg, een arme joodse schoenmaker, gesticht was. Voor de inrichting van deze instelling stelde hij alles wat hij in zijn leven gespaard had ter beschikking.

De stadspoort vormde de doorgang naar de omgeving van het slot met een heerlijk uitzicht op het slot van Lublin. Het slotplein vormde het hart van de jodenwijk. Hieraan wordt tegenwoordig alleen maar met een gedenksteen herinnert. Precies in het midden van het plein verliep de Szeroka-straat (Brede Straat) de oudste en grootste straat van deze wijk. In de schaduw van de Szeroka-straat verliepen de arme straten, zoals bijvoorbeeld de parallel lopende Nadstawna-straat, onder de joden als "a Gesl een steeg" bekend.

In de Nadstawna-straat bevonden zich de meeste chadarim Deze term opzoeken in het glossarium. Alleen al in huis nummer 20 waren verschillende ondergebracht. Het huis was groot, met twee etages en had een grote binnenplaats. De chadarim bevonden zich op de afzonderlijke etages volgens de opeenvolgende onderwijsniveaus.
Zamkowa-straat Zamkowa-straat, jaren 1920, fotograaf onbekend.
Foto: "Brama Grodzka Teatr NN"

Vier niet-joodse families


In de buurt bevond zich ook de Krawiecka-straat (Kleermakerstraat). In de Krawiecka-straat woonden slechts vier Poolse, dus niet-joodse families; deze straat was lang en er woonden vele mensen. Dit deel van de joodse stad gold als het armste en meest verwaarloosde. Hier woonde de armste joodse stadsbevolking, de "men weet niet waarvan levenden". Deze mensen werden "luchtmensen" genoemd, dus "mensen die van de lucht leven".

Tegenover de Krawiecka-straat liep de Wąskastraat (Nauwe Straat), die naar de Furmańska- en Cyrulicza-straat voerde. Deze was werkelijk zo nauw dat er nauwelijks een kar doorheen kwam. Deze straat leek op een bergkloof, omdat zich daar tamelijk hoge huizen met twee of drie etages bevonden.

Rechts van de Szeroka-straat liep de Jateczna-straat waar zich de grote synagoge bevond. Dit was een reusachtig gebouw waar honderden vrome joden naar toe trokken. Door de Jateczna-straat trokken ook altijd de lijkstoeten op weg naar de joodse begraafplaats. Deze straat vormde overigens al vanaf de 16de eeuw een religieus centrum. Er bevond zich ook een mikwe, een ritueel badhuis van de joodse gemeente van Lublin.