Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


Moorse of oriŽntaalse stijl


De ramen in de gevel en de torens buiten, de bogen op en onder de galerijen binnen: overduidelijk is te zien dat de Groningse synagoge gebouwd is in de moorse stijl.

Transept van de synagoge Het transept aan de oostelijke zijde van de synagoge. Door dit transept heeft de synagoge een kruisvorm gekregen: een uitbouw naar links en een naar rechts.
Foto: Marcel Wichgers
De moorse stijl kennen we in onze tijd vooral van gebouwen in Arabische of islamitische landen. Maar we kennen haar ook van gebouwen die in de Moorse tijd (de tijd van de Moorse of Arabische overheersing in Spanje) gebouwd werden. In deze middeleeuwse periode was de islam de overheersende religie in Spanje. Maar christenen en joden mochten hun godsdienst belijden, onder voorwaarde dat zij hun kerken en synagogen in islamitische stijl bouwden.Vandaar de naam Ďmoorseí stijl. Kenmerkend zijn de hoefijzerbogen in de ramen en rond de deuren.
Het trappenhuis in de synagoge Het trappenhuis in een van de twee torens van de synagoge. Doordat de torens van buiten op minaretten lijken, denken veel mensen dat de synagoge een moskee is.
Foto: Marcel Wichgers

Niet Islamitisch, maar typisch joods


In de 19e eeuw zag men de moorse stijl echter niet als islamitisch, maar als typisch joods. Men dacht: Joden komen uit het oosten, dus de oosterse stijl hoort bij Joden. En dus ook bij synagogen. Bovendien maakte het toepassen van de moorse stijl in de 19e eeuwse Duitse synagogen duidelijk dat het geen christelijke kerken waren. Zo kwamen de joden steeds zelfbewuster uit voor hun religie.

Maar dat Kuipers ook deze stijl voor de nieuwe Groningse synagoge koos, lag niet echt voor de hand. De hoogtijdagen van de moorse stijl waren allang voorbij. In 1905 werden in Duitsland nauwelijks nog zulke synagogen gebouwd. Men koos nu liever voor een nationale Duitse stijl. Aan een stijl die het niet-Duitse van de joden benadrukte, was geen behoefte meer.

Andere synagoges in dezelfde stijl


In Nederland werden vanaf 1866 enkele synagogen in min of meer oosterse of moorse stijl gebouwd: Eindhoven, Tilburg, Sneek, Rotterdam en Deventer. Maar de nieuwe Groningse synagoge werd wel het meest moors van allemaal. In Groningen bestaat nog steeds het hardnekkige misverstand dat architect Kuipers in de Spaanse stad Toledo de beroemde Santa Maria de la Blanca heeft gezien. Deze kleine synagoge werd in de moorse tijd gebouwd en is tegenwoordig een katholieke kerk. Kuipers zou er zo van onder de indruk geweest zijn dat hij er een soort kopie van maakte: de nieuwe synagoge in Groningen. Maar Kuipers is nooit in Toledo geweest.
De synagoge gezien vanaf het Gedempte Zuiderdiep De synagoge gezien vanaf het Gedempte Zuiderdiep.
Foto: Marcel Wichgers
Een ander fabeltje is dat de gereformeerde Kuipers zijn eigen christelijke geloof naar binnen smokkelde door het gebouw de vorm van een kruis mee te geven. In het oostelijke deel is duidelijk het transept te zien. Weliswaar hebben veel kerkgebouwen van Kuipers deze kruisvorm, maar niet om religieuze redenen. De twee zijbeuken zijn nodig om het tongewelf te ondersteunen. Zonder zijbeuken zouden de spanten in het gewelf de muren van het gebouw wegduwen en zou het geheel instorten. Kuipers keuze voor de kruisvorm heeft dus een puur bouwtechnische reden.