Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


Israels en het zionisme


Hoewel Jozef Israels sympathie had voor het zionistische ideaal, weigerde hij als propagandist van deze beweging op te treden. Daarvoor was hij te veel kunstenaar en Nederlander.

Zoon van het Oude Volk, 1889 Zoon van het Oude Volk, 1889. Een Joodse koopman zit voor zijn winkeltje. De man ziet er somber, moe en wanhopig uit. Sommige zionisten waren niet blij met dit schilderij. Ze hadden liever "een fieren, krachtigen, jongen Jood" gezien.
(collectie Joods Historisch Museum, Amsterdam)
Jozef Israels was Joods en schilder, maar niet op de eerste plaats Joods schilder. Zijn meeste schilderijen hebben de armoedige leefomstandigheden van Nederlandse boeren en vissers tot onderwerp. Het aantal schilderijen met een joods onderwerp (Zoon van het oude volk, Joodse wetschrijver, Joodse bruiloft) of een bijbels onderwerp (David en Saul, Hannah in de Tempel) is in zijn totale werk sterk in de minderheid. Zelf antwoordde hij eens op de vraag wat joodse kunst is: "Is er verschil tussen een joodse zee en een niet-joodse zee?" En: "Wat het wezen is van de joodse kunst moeten schrijvers en kunstcritici maar bepalen: wij schilders moeten werken en niet filosoferen."

Niet traditioneel joods


Ook leefde hij niet traditioneel joods. Het enige joodse in zijn manier van leven was de eerbiediging van de sabbat. Op sabbat Deze term opzoeken in het glossarium(zaterdag) ging hij niet aan het werk in zijn atelier omdat hij dat zijn vader beloofd had. Bezoekers waren er dan niet welkom.

Toch hebben zionisten (een politieke beweging die streeft naar een joodse staat) geprobeerd Jozef Israels voor hun ideaal te winnen. Zelfs Theodor Herzl wist hem hiervoor te vinden. In 1898 was deze belangrijke leider van de zionistische beweging in Den Haag en wilde daar in contact komen met bekende personen. Een vriend van Israels nam Herzl mee naar Israelsí atelier. In zijn dagboek schreef Herzl een verslag van zijn ontmoeting op 1 oktober. "Een klein, vlug, wijs oud Joodje", zo beschreef hij Israels.
David en Saul David en Saul.
Het schilderij is kenmerkend voor Israels werk toen hij oud was: vagere contouren en veel sentiment. "Schoonheid" wordt hier gesymboliseerd door de jonge en knappe harpspelende David, "noodlot" door de oude en verdrietige koning Saul.
Collectie Joods Historisch Museum Amsterdam
"Hij was juist bezig met het schilderen van een harpspelende David en Saul. Ik legde hem het zionisme uit en won hem. Hij vond de gedachte mooi." Herzl maakte deze uitspraak wereldkundig in het zionistische weekblad Die Welt.

Op de eerste plaats Nederlander


Israels bleek er later niet blij mee te zijn dat met zijn naam reclame werd gemaakt voor het zionisme. Hij bleef benadrukken dat hij weliswaar Joods was, maar dat hij zich op de eerste plaats Nederlander voelde. Hij twijfelde aan de haalbaarheid van het zionistische ideaal. "Nu is het onze plicht het antisemitisme te bestrijden, tegen het onrecht en het geweld dat ons wordt aangedaan te protesteren", zei Israels in 1902 in een interview.

In 1906 zei hij over het zionisme: "Een mooie droom, die misschien over enkele honderden jaren vervuld wordt, maar niet nu! Waarom? Degenen die kunnen gaan, doen dat niet: ik wil niet in Jeruzalem wonen!."
Door Jozef IsraŽls gemaakte menukaart voor het achtste zionistische congres, 1907. Door Jozef IsraŽls gemaakte menukaart voor het achtste zionistische congres, dat in 1907 te Den Haag werd gehouden. Onderin staat een door Israels geschreven tekst over Mozes die nooit het Beloofde Land zou zien.
(Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie)

Erecomité


Merkwaardig is dan wel weer dat hij in 1907 in Den Haag in het erecomité van het achtste zionistische congres zat. Hij tekende zelfs de illustratie op de menukaart van een diner dat de congresgangers voorgeschoteld werd. Op de schets is Mozes te zien die vlak voor zijn dood het beloofde land zag dat hij nooit zou bereiken. Er onder staat in kunstig Hebreeuws sierschrift de betreffende tekst uit Deuteronomium. Zijn joodse opvoeding in Groningen is Jozef Israels dus zijn leven lang bijgebleven.