Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


Ontspanning en inspanning in eigen kring


Het gevoel te behoren tot een joodse subcultuur leidde tot de stichting van joodse ontspanningsverenigingen.

Lijst van joodse verenigingen in Groningen, waarschijnlijk onvolledig Lijst van religieuze en niet-religieuze joodse verenigingen in Groningen, waarschijnlijk onvolledig.
(L. Ast-Boiten en G. Zaagsma (red.) De Folkingestraat. Geschiedenis van de joodse gemeenschap in Groningen, pp. 60-61)
Verzuiling is een typisch Nederlands verschijnsel. Het betekent dat de bevolking zich organiseert op godsdienstige en levensbeschouwelijke basis. De samenleving kende vier hoofdzuilen: de katholieke, de protestants-christelijke, de socialistische en de neutrale of liberale. Iedere zuil had zijn eigen organisaties op alle terreinen van het maatschappelijk leven: politiek, vakvereniging, onderwijs, gezondheidszorg, media, jeugdbeweging en sport.

Tot een joodse zuil is het in nooit gekomen. Daarvoor was het aantal joden in Nederland te gering. Maar er was wel sprake van veel bredere joodse sfeer of joodse subcultuur. Die had zijn wortels in gevoelens van saamhorigheid of solidariteit met het jodendom. Daarnaast wilde men deelhebben aan een bepaald sociaal joods leven, omdat men nu eenmaal in een "joodse buurt" woonde of van huis uit "joodse gewoontes" had meegekregen. Ook bij hen die niet meer religieus waren. Dat was vaak de reden dat joden zich minder thuis voelden bij niet-joodse verenigingen.
De joodse toneelvereniging Nut en Vermaak uit Appingedam, circa 1899 De in 1889 opgerichte joodse toneelclub Nut en Vermaak uit Appingedam tijdens haar tienjarig jubileum in 1899.
(Foto: RHC GrA Tg 818 invnr. A16-167d)

Anti-joodse sentimenten


Nederland kende geen fel antisemitisme, toch was er wel sprake van anti-joodse sentimenten. Dit anti-judaÔsme was gebaseerd op religieuze en sociale stereotypen; joden weigerden de Messias te aanvaarden en waren onbetrouwbaar in zaken. Vooral in de persoonlijke levenssfeer kwamen dergelijke gevoelens tot uiting. Dat was vaak een reden dat joden zich niet op hun gemak voelden bij niet-joodse verenigingen.

In steden waar de joodse bevolking getalsmatig groot genoeg was, ontstonden vooral aan het eind van de 19e eeuw allerlei gezelligheidsverenigingen. Eigenlijk was dit verschijnsel een afspiegeling van de situatie in de hele Nederlandse samenleving, die eind 19e eeuw een duidelijke toename te zien gaf van sociaal georiŽnteerde verenigingen.
Leden van de gymnastiekvereniging "Atilla" in 1908 Leden van de gymnastiekvereniging "Atilla" ter gelegenheid van het tienjarig bestaan in 1908.
(Foto: RHC GrA Tg 1769 invnr. 10772)

Zionisme speelde een belangrijke rol


Wat betreft de joodse sportverenigingen speelde ook het opkomend zionisme een belangrijke rol. Ten tijde van het tweede zionistische wereldcongres van 1898 in Bazel pleitte de publicist Max Nordau (1849–1923) voor een "gespierd jodendom". Zijn oproep leidde in heel Europa tot de oprichting van joodse gymnastiekverenigingen. De stichting van de joodse gymnastiekvereniging Attila in de stad Groningen is waarschijnlijk een direct gevolg van de oproep van Nordau. Het hoogtepunt van het verenigingsleven viel echter na de Eerste Wereldoorlog (1914–1918), toen op allerlei terreinen (sport, muziek, toneel, zang en dans) joodse verenigingen werden opgericht.

Lees ook de volgende verhalen