Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


"Ostatnia stacja" – na przykład Izbica...


Celem wielu deportacji żydowskich z Rzeszy była Izbica w dystrykcie lubelskim. To, tak zwane getto przejściowe leżało bezpośrednio przy linii kolejowej z Lublina do Bełżca.

Członkowie Judenratu w Izbicy 1941 Członkowie Judenratu w Izbicy 1941.
Fotografia: M. Kirnberger/Deutsches Historisches Museum
W 1942 r. skupiono tam około 8.000 niemieckich Żydów.W sumie przez ten obóz przeszło 26.000 Żydów różnej narodowości, którzy spędzili tam tygodnie, albo miesiące przed dalszym transportem do miejsc masowych mordów.

Wymuszony wspólny pobyt w katastrofalnych warunkach prowadził do konfliktów i walk – także między grupami różnych narodowości. Nie było tu pracy dla deportowanych. Większość żyła przede wszystkim ze sprzedaży reszty tego co posiadała. Epidemia tyfusu i samowolne napady SS dziesiątkowały zatrzymanych w Izbicy, nawet wtedy, kiedy nie odbył się żaden wywóz.
List od Ernsta Krombacha z Essen Przeszmuglowany list od Ernsta Krombacha z Essen, do narzeczonej Marianny Ellenbogen o życiu w Izbicy.
Ilustracja: Archiwum prywatne Marka Rosemana

Relacja Ernsta Krombacha


Ernst Krombach został deportowany w kwietniu 1942 z Essen do Izbicy. Mimo zakazu pisania zdołał przeszmuglować listy do swojej narzeczonej w Essen. Krombach dokładnie opisał warunki panujące obozie. W pierwszym sprawozdaniu z 22 sierpnia 1942 relacjonuje narzeczonej między innymi:

"I. jest wsią schowaną w dolinie, którą wcześniej zamieszkiwali w większości Żydzi – ok. 3.000. Krajobrazowo cudownie położona... 'Domy' są w większości z drewna, albo z gliny i składają się z 1 lub 2 'pokoi'..., w niektórych, ale rzadko luksus łóżek, stołów i krzeseł. My sami gnieździmy się w najmniej komfortowym ze wszystkich, ale za to na zewnątrz z widokiem na zieleń i wolność, spokojny, słoneczny i wolny od smrodu (bo bez kanału). W dwanaście osób : 4 Rudi’s, 3 Katzenstein, 2 Meyers (krewni Rudi`s) i nasza trójka w jaskini 2 x 4 m...
Co do 'Judenstaat'. Zanim przybył pierwszy transport, I. została w większej części oczyszczona z polskich Żydów. To znaczy przez SS ze strzelbami i kijami. W marcu przybył pierwszy transport – z Czechosłowacji (Theresienstadt, gdzie byli już dwa miesiące), drugi transport też przybył z Czechsłowacji i tym zostały zajęte wszystkie duże i mniejsze stanowiska. Później po kolei przybywały transporty: Aachen, Nürnberg, Aachen-Düren, Breslau, Essen, Stuttgart, Frankfurt, 2 x Słowacja, 2 x Theresienstadt itd...
Takich wsi jak I. jest w okolicy więcej, zamieszkałych przez polskich i ewakuowanych Żydów, polskich aryjczyków i kilku volksdeutschów, bez drutu kolczastego.
Ten okręg jest opanowany przez 2 ludzi z SS i jeden pistolet maszynowy. We wsi pod kontrolą SS rządzi tak zwany Judenrat, z swoją całą organizacją, jak ewidencja, służba porządkowa, służba sanitarna, dezynfekcja, pogrzeby, zarządzanie materiałami, drewno, zarządzanie pomieszczeniami, kuchnia ludowa itp. Judenrat składa się z kierowników transportu... ciężki stan dla nas Niemców, którzy wyszli z tak wieloma iluzjami braterskiego wspólnego życia.
(z: Mark Roseman, In einem unbewachten Augenblick, (W niepilnowanej chwili) Berlin 2002, ss. 230 - 232)
Scena uliczna w Izbicy 1941 Scena uliczna w Izbicy 1941.
Fotografia: M. Kirnberger/Deutsches Historisches Museum
Do listopada 1942 r wszyscy Żydzi, którzy pozostali w Izbicy zostali zamordowani. Od początku 1940 wiele tysięcy Żydów zostało przez urzędy nazistowskich Niemiec i Austrii deportowanych do Piask, Opola Lubelskiego, Głuska, Zamościa.
Większość z nich została zamordowana w Bełżcu, Sobiborze i Majdanku.