Joodse cultuur in het Hebreeuws

Joods Leven in Europa buiten de grote steden

Logo EU-kaderprogramma voor cultuur "Cultuur 2000"
Beeldmerk van het Landschaftsverbandes Westfalen-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

contact contact |  tijdbalk tijdbalk |  woordenlijst woordenlijst |  literatuur literatuur |  links links | Filmdocumenten van het project film | Geluidsdocumenten van het projectgeluid |  help help |  Duitse pagina D  |  Nederlandse pagina NL  |  Poolse pagina PL  | 

  U bent hier: Home


De joodse sportbeweging


De nationalistische Duitse turnverenigingen aan het eind van de 19de eeuw sloten joden principieel uit. Veel joden zochten desondanks maatschappelijke erkenning in de sportclubs. De eerste joodse turnvereniging "Bar Kochba Berlin" werd in 1898 opgericht.

Het symbool van de sportclub Makkabi Het symbool van de sportclub Makkabi.
De joodse sportbeweging beleefde sinds de eeuwwisseling van 1900 een oprichtingsboom als teken van een nieuwe, zelfbewuste joodse identiteit. Verschillende stromingen deelden bij de afweer van antisemitische karikaturen dezelfde opvatting: Lichamelijke prestaties konden als "levend bewijs" van een sterk Jodendom naar voren gebracht worden. De joodse burgerij zag vaak in de door Engelse voorbeelden gekenmerkte sporttrends een belichaming van haar idealen.

Maar ook tijdens de "Weimarer Republik" bleven de joodse verenigingen belangrijk voor jonge Duitse joden - het antisemitisme in de traditionele sportverenigingen was met het ontstaan van de democratische "Weimarer Republik" niet uitgestorven. Juist in de joodse jeugdbeweging werd het aanbod van deze clubs enthousiast opgenomen; de jaren 20 zouden hun bloeitijd worden.
Erich Gottschalk met een schoolvoetbalteam Erich Gottschalk met een schoolvoetbalteam uit Bochum.
Foto: privéarchief A. Eiynck

De "Weimarer Republik" als bloeitijd van de joodse sport


In 1923 werd eerst in Essen en daarna ook in Bochum, Dortmund en Recklinghausen de joodse sportvereniging "Hakoah" ("De Kracht") opgericht. Behalve "Hakoah" waren er nog de verenigingen "Makkabi", "Bar Kochba" en "Schild". "Makkabi" en "Bar Kochba" herinnerden door hun naam aan oud-joodse vrijheidsstrijders en waren joods-nationaal (zionistisch) georiënteerd. De Makkabi-atleten droegen als symbool daarvan de Davidster op hun shirt, terwijl de meer op assimilatie bedachte vereniging "Hakoah" met een grote "H" genoegen nam. De leden van de Bochumer "Hakoah" gingen echter met hun zelfbewuste joodse identiteit offensiever om als hun Essener verenigingencollega'a en droegen eveneens de Davidster op hun shirt.

De sportclub "Schild" ontstond uit de "Reichsbund jüdischer Frontsoldaten" (Rijksbond van Joodse Frobtsoldaten) (RjF) en werd in 1925 opgericht. "Schild" gold in de zin van de zelfbewuste Duitse identiteit van de binnenlandse joden als "woedende strijder tegen Zionisme en nationaal Jodendom".
Reeds in 1925 verenigden zich deze verschillende groeperingen tot een gezamelijke bond onder de naam VINTUS. In 1926 begon de voetbalcompetitie waarbij Bochum de toon aangaf.
"Na de wedstrijd" – Erich Gottschalk (rechts vooraan) met zijn ploeg.
Foto: privéarchief A. Eiynck

Onderdak na 1933


Na 1933 boden de joodse verenigingen ook voor de ca. 20.000 atleten onderdak, die nog voor de betreffende overheidsverordeningen uit de andere verenigingen uitgesloten werden. Bijna alle clubs sloten zich nu bij de "Makkabi" aan. In november 1938 werden alle joodse sportverenigingen, voor vele mensen de laatste toevluchtsoorden van een normaal leven in een tijd van dagelijkse vernederingen, verboden.