Kultura żydowska po hebrajsku

Życie Żydów w Europie z dala od metropolii

Logo programu UE wspierające kulturę "Kultura 2000"
Logo Stowarzyszenia Krainy Westfalia-Lippe
Westfalen
Groningen
Lublin

Napisz do nas Kontakt |  Kalendarium: wydarzenia historyczne w skrócie Kalendarium |  Słowniczek Słowniczek |  Polecana literatura Literatura |  Odsyłacze do innych stron Odsyłacze | Dokumenty filmowe projektu Film | Dokumenty dźwiękowe projektuDźwięk |  Pomoc Pomoc |  Wersja niemiecka D  |  Wersja holenderska NL  |  Wersja polska PL  | 

  Znajdujesz się: Strona główna


Z różnorodności do jedności: kehila


Normy i wartości wiary żydowskiej w dużej mierze decydowały o życiu i postępowaniu Żydów w diasporze.

Strona z księgi kasy gminy żydowskiej w Groningen, 1783 Strona z księgi kasy gminy żydowskiej w Groningen z podaniem sum, które należało wpłacić między innymi za miejsce siedzące w synagodze, 1783.
(RHC GrA Tg 1605 invnr. 152r)
W połowie XVIII wieku wspólnota żydowska w Groningen składała się głównie z migrantów, którzy osiedlili się w Groningen z nadzieją na lepszą przyszłość, bądź też jak Abraham Mozes Perels – zostali wypędzeni z proprzedniego miejsca zamieszkania. Pomijając to, skąd ci Żydzi przybyli, wszyscy czuli się przynależni do jednej "narodowości żydowskiej". Wszyscy byli ze sobą połączeni zobowiązaniami, które wypływały z przepisów religijnych, a te decydowały w dużej mierze o ich codzienności.

Wspólna przynależność religijna


Poczucie wspólnoty Żydów wzmacniał poza tym fakt, że z powodu swojej religii i innych zwyczajów kulturalnych byli narażeni na wrogość ze strony środowiska nieżydowskiego. Mimo wszystko istniały różnice między Żydami ze wszystkich stron świata, którzy mieli swoje poglądy na Żydostwo. Przy tworzeniu środowiska żydowskiego Groningen z tak różnorodnych grup, dużą rolę odgrywały gminy żydowskie i różnorakie stowarzyszenia.

W 1744 Żydzi z Groningen zorganizowali się w kehilęSprawdź hasło w glosariuszu. Wybrali parnasa, żeby reprezentować swoje interesy.W przyszłości w kontaktach z zarządem miasta mogli mówić jednym głosem. Stworzono także zbiór reguł postępowania, czy takanot, który regulował życie społeczne, religijne i moralne członków społeczności.

Obraz życia żydowskiej społeczności


Ta organizacja była ważna, bo dawała możliwość wyrażenia się o "żydowskim życiu". Do tego jednak potrzebne były instytucje, jak na przykład synagoga, cmentarz, rytualna łaźnia, rytualny ubój, pisarz, prowadzący śpiew, nauczyciel i rabin. Na takie instytucje i ich funkcjonariuszy potrzeba było oczywiście pieniędzy. Poprzez system pobierania podatków, parnas zdobył odpowiednie środki, żeby móc to wszystko sfinansować.
Fotografia synagogi z 1756, zrobiona około 1900 Fotografia synagogi z 1756, zrobiona około 1900.
(Fotografia: RHC GrA Tg 1785 invnr. 8512)
Parnasi wzięli się energicznie do pracy: w 1747 założono cmentarz. W 1754 mianowano rabina, w tym samym czasie zlecono budowę synagogi z domem dla rabina. Do tego czasu Żydzi musieli się zadowolić synagogą domową, która nie oferowała zbyt dużo miejsca. Uroczyste otwarcie nowego budynku w 1756 odbyło się w obecności wielu członków zarządu miasta i innych dostojników.

Jakiś czas później zatrudniono prowadzącego śpiew, rzeźnika dokonującegu rytualnego uboju, kościelnego i nauczyciela. Za synagogą i obok synagogi zakupiono domki, w których schronienie znaleźli chorzy i ubodzy. To wszystko działo się w okresie nie dłuższym niż dziesięć lat i dało żydowskiej części Groningen całkiem nową twarz, tam, gdzie "życie żydowskie" było możliwe ze swoimi różnorakimi aspektami.

Dobroczynność


Wcześniej, czy później w kehili powstały organizacje dobroczynne, albo chewrot. W życiu codziennym odegrały one ważną rolę socjalną i religijną, dały Żydom możliwość, by swoją powinność (Zedaka) religiją wypełnić treścią. Najstarsze stowarzyszenie – menora thora (czyste światło) zostało założone w 1759 roku.

Celem był wyrób tzw. śmiertelnych koszul, wspieranie biednych i kobiet w połogu. Męski pendant gemilut chasadim (sprawowanie dobroczynności) powstało dopiero w 1778. W roku 1809 została założona organizacja kobieca mesjivas nefesz (święto duszy), jej celem było wspomaganie biednych w porze zimowej. W 1786 założono Talmud Thora (studia Tory), celem było finansowanie lekcji dla dzieci z ubogich rodzin, oddanie do dyspozycji nagrobka dla biednych i straży przy ich grobie.

Intelektualne konwersacje


Takie ogranizacje były bardzo ważne dla poczucia jedności społeczeństwa żydowskiego w Groningen z mieszkańcami, którzy przybyli z różnych stron. Dobrym przykładem jest zgromadzenie dziesięciu członków gemilut chasadim w domu Salomona Leviego Leidersdorff, który pochodził z Bratysławy. Podczas "intelektualnej konwersacji" doszło do różnicy zdań pomiędzy zgromadzonymi, wtedy do rabina wysłano starego nauczyciela organizacji, Michiela Cohena pochodzącego z Hamburga, żeby poprosić rabina o wyrok w tej sprawie. Odpowiedź nie znalazła u wszystkich poparcia, wszczęto tumult. Trzech synów Abrahama Mozesa Perelsa zabrało się za starca. Z tego wywiązał się proces, dzięki któremu znane są nazwiska wszystkich dziesięciu obecnych: siedmiu z nich nie urodziło się w Groningen, tylko dzieci Abrahama Mosesa urodziły się w Groningen.

W Westfalii...