Emigranci z Polski w Zagłębiu Ruhry od 1871 do dziś

18.8.-28.10.2007

Miejsce wystawy LWL-Industriemuseum Zeche Hannover, Bochum-Hordel

Godziny otwarcia:
czw., 14-20 godz.
pt., 14-18 godz.
sob., 14-18 godz.
niedz., 11-18 godz.


Przed 100 lat przybyli na tereny Zagłębia Ruhry pierwsi Polacy, by rozpocząć pracę w górnictwie. Dzisiaj polscy „emigranci zarobkowi“ opiekują się starszymi ludźmi w Niemczech. Zarys historii polskiej migracji i jej kultury w Zagłębiu Ruhry od poczatków do dnia dzisiejszego prezentuje wystawa zorganizowana w Muzeum Przemysłu Zeche Hannover w Bochum od 18 sierpnia do 28 października 2007 roku.Główna część wystawy przedstawia historię emigrantów po II wojnie światowej – od osób przywiezionych do Niemiec na roboty przymusowe, „bezpaństwowców“ ,działaczy „Solidarności” szukających tu schronienia jako polityczni uciekinierowie, emigrantów z niemieckim pochodzeniem z lat 80-tych aż po obecne pokolenie, szukające swojej przyszłości w nowej, zjednoczonej Europie.
Autorzy wystawy zgromadzili ponad 120 obiektów, przeprowadzili szereg wywiadów ze świadkami, a także z polską i niemiecką młodzieżą. Wystawa przedstawia wyniki tej pracy używając srodków multimedialnych.

„Po wystawie na temat Włochów zamieszkujących tutejsze tereny, która odbyła się cztery lata temu, ponownie zajmujemy się w Muzeum Przemysłu ważnym dla Zagłębia Ruhry tematem migracji“, podkreślił dyrektor Dirk Zache podczas prezentacji wystawy w Bochum. Prezentowana wystawa jest jednocześnie ważnym punktem w kontekście aktualnego tematu Niemcy-Polska podejmowanego we wszystkich ośmiu miejscach Westfalskiego Muzeum Przemysłu.

W okresie pomiędzy powstaniem Rzeszy Niemieckiej a I Wojną Światową do reńsko-westfalskiego regionu przemysłowego wymigrowało z Poznania, Śląska i z Mazur ponad pół miliona osób w nadziei na szybki zarobek i lepsze życie po powrocie do rodzinnego kraju. Pracowali oni przede wszystkim w górnictwie. W tzw. „polskich” kopalniach w regionie Gelsenkirchen, Herne, Recklinghausen, Essen i Wattenscheid stanowili wiekszą połowę załogi.

Ważną rolę w życiu codziennym robotników spełniała wiara katolicka. Przedstawione na wystawie sztandary bractw różańcowych i stowarzyszeń religijnych podkreślają ich znaczenie. W kręgu polskiego Duszpastertwa w Bochum powstało na przełomie wieków wiele polskich organizacji. Miasto Bochum szybko stało się kulturalnym i organizacyjnym centrum Polaków w Zagłębiu Ruhry. „W związku z coraz silniejszym poczuciem nacjonalizmu wśród Niemców rosły uprzedzenia do Polaków. Przedstawiano ich często jako głośnych, myślących tylko o swoich korzyściach i nieprzywiązujących wagi do porządku ludzi. Taki obraz pokazują szydercze pocztówki i wiersze z tego czasu prezentowane na wystawie“, wyjaśnia kierownik muzeum Dietmar Osses.

W okresie niemieckiego nacjonalizmu Polacy coraz bardziej odczuwali nacisk. Po napadzie Niemców na Polskę działacze polskich organizacji zostali aresztowani i umieszczeni w obozach koncentracyjnych. Historię życia od działacza do prześla-dowanego pokazują dokumenty i listy górnika Walentyna Łukowiaka.

W czasie II Wojny Światowej 1,7 miliona Polaków zostało wywiezionych do Niemiec na roboty przymusowe lub jako jency wojenni. Około 40.000 z nich zmuszonych było do pracy w kopalniach Zagłębia Ruhry. Po wojnie dla wielu Polaków powrót do kraju okazał się niemożliwy. Większość z nich została jako „bezpaństwowcy“ (DPs) zakwaterowana w obozach.

Wystawa pokazuje ten czas poprzez relacje byłych DP-sów i zachowane pamiątki na przykładzieobozu w Haltern iosiedla wybudowanego w 1951 roku w Dortmund-Eving, w którym do dzisiejszego dnia żyje aktywna polska społeczność.

Reżim w Polsce, tłumienie opozycji politycznej, zwłaszcza w kręgu działaczy „Solidarności“, spowodował pod koniec lat 70 i w początku lat 80 ucieczkę 250.000 Polaków do Niemiec. Wielu z nich zamieszkało w Zagłębiu Ruhry. Ekwipunek, który zabrał ze sobą podczas ucieczki opozycyjny student, Marek Wolski-Poliwski oraz pamiątki solidarnościowca Józefa Matuszczyka z obozu internowanych w Zabrzu i ich przeżycia są ważną cześcią wystawy i wywłują duże wrażenie.

Fala emigracji do Niemiec końca lat 80 liczyła przeszło milion Polaków. Około 200.000 z nich osiedliło się w Zagłębiu Ruhry. Wystawa pokazuje losy ośmiu osób i ich drogę na zachód. Poznajemy tu odmienne losy lekarza, właściciela firmy spedycyjnej, kucharza-malarza, nauczyciela oraz właściciela radia internetowego.

Spojrzenie na teraźniejszość i przyszłość Polaków w Zagłębiu Ruhry stanowi końcowy punkt wystawy. Na czterech monitorach można obejrzeć wywiady zrealizowane przez Muzeum Przemysłu we współpracy z młodzieżą z Dortmundu i z Bochum.
W rozmowach przeprowadzonych z młodymi ludźmi z pokolenia „późnych wysiedleńców“ poznać można codzienną, polsko-niemiecką rzeczywistość. Młodzież opowiada o sobie, swoich uprzedzeniach i życzeniach na przyszłość we wspólnej Europie.„Dzięki licznym wywiadom z żyjącymi świadkami i ich osobistym pamiątkom możemy szczególnie dobitnie pokazać młodą historię polskich wysiedleńców w Zagłębiu Ruhry“, cieszą się Dietmar Osses - kierownik Muzeum i jego współpracowniczka naukowa Ludwika Gulka-Höll.
„Nagrane wypowiedzi, wspomnienia bohaterów tej wystawy, dają żywy obraz nie tylko historii Polaków w Niemczech ale również współczesnych wzajemnych relacji, a nawet uprzedzeń względem siebie. Nasze muzeum pragnie przyczynić się do jeszcze lepszego zrozumienia wzajemnych, zmiennych stosunków polsko-niemieckich“-wyraża swą nadzieję pan Osses. Dyrektor naczelny Muzeum, Dirk Zache, szczególnie podkreśla wagę przybycia na otwarcie wystawy Konsula Generalnego Andrzeja Kaczorowskiego.

Podczas trwania wystawy dla zwiedzających przygotowano obszerny program towarzyszący.

Do wystawy wydano książkę z częścią zawierającą kalatog eksponatów prezentowanych na wystawie:
Dagmar Kift, Dietmar Osses (Hg.): Polen – Ruhr. Zuwanderungen zwischen 1871 und heute
(= LWL-Industriemuseum Quellen und Studien Band 14), 164 s., liczne, przeważnie kolorowe ilustracje. Klartext Verlag Essen, ISBN 3-89861-851-X.
Cena książki 14,90 EUR.